مالیات بر ارزش افزوده ایران با نرخ ۱۰٪
مالیات بر ارزش افزودهٔ ایران را با نرخ استاندارد ۱۰٪ که از سال ۱۴۰۳ برقرار است به مبلغ اضافه یا از آن جدا میکند. کسر مالیات در این نرخ دقیقاً یکیازدهم است؛ بااینحال اشتباه پرهزینهتر معمولاً یکیگرفتن تومان و ریال است، نه خود محاسبه.
همان مبلغ در نرخهای ایران
| نرخ استاندارد | ۱۰٫۰۰% | ۱/۱۱ | ریال ۱۰۰٫۰۰ | ریال ۱۰٫۰۰ | ریال ۱۱۰٫۰۰ |
این یک برآورد است، نه مشاورهٔ حقوقی. قوانین در حوزههای مختلف فرق میکنند و با زمان تغییر میکنند. پیش از اتکا، وضعیت روز را با متخصص واجد صلاحیت بررسی کنید.
چگونگی کار
این ابزار چه چیزی را محاسبه میکند؟
مالیات بر ارزش افزودهٔ ایران را در هر دو جهت محاسبه میکند. اگر مبلغ خالص را وارد کنید مالیات را به آن میافزاید؛ اگر مبلغ کل را وارد کنید سهم مالیات را از داخل آن بیرون میکشد. جهت دوم یک تقسیم است، نه کمکردن سادهٔ ۱۰٪.
جدول نتیجه نرخ استاندارد را کنار نرخ دلخواه نشان میدهد و برای هرکدام کسر مالیات را مینویسد. در استفادهٔ معمول، این جدول نرخ فعلی ۱۰٪ را با نرخ ۹٪ پیش از سال ۱۴۰۳ مقایسه میکند.
نرخ ۱۰٪ از آغاز سال ۱۴۰۳
نرخ استاندارد از ۲۰ مارس ۲۰۲۴، آغاز سال ۱۴۰۳، ۱۰٪ است. پیش از آن نرخ استاندارد ۹٪ بود؛ به همین دلیل هنوز فاکتورهای زیادی با نرخ قبلی وجود دارد.
در نسخهای از لایحهٔ بودجه افزایش دیگری تا ۱۲٪ پیشنهاد شد تا درآمد اضافه از راه کالابرگ الکترونیکی به خانوارها بازگردد. مجلس پیش از تصویب رقم را به ۱۰٪ برگرداند. پس ۱۰٪ نرخ قابل استفاده است و ۱۲٪ پیشنهادی است که اجرا نشد.
بخش مهمی از سیاست مالیاتی بهجای نرخهای کاهشیافته با معافیت اجرا میشود: محصولات کشاورزی فرآورینشده، خوراکیهای اساسی، دارو و خدمات پزشکی، آموزش، نشر و بعضی خدمات مالی خارج از شمولاند. معافیت همان نرخ صفر نیست. عرضهکنندهٔ معاف مالیات از مشتری نمیگیرد و مالیات خریدِ خود را هم نمیتواند پس بگیرد؛ در نرخ صفر، مالیات فروش صفر است اما حق بازپسگیری معمولاً باقی میماند.
تومان و ریال
این همان بخشی است که میتواند واقعاً هزینه ایجاد کند، و مسئلهٔ آن حساب نیست.
| ریال | تومان | |
|---|---|---|
| تعریف | پول رسمی با کد IRR | واحد رایج، برابر ده ریال |
| کاربرد معمول | فاکتور، اظهارنامه و متن اسکناس | قیمت فروشگاه، منو و گفتوگوی روزمره |
درصد در هر دو واحد یکسان است. ده درصد یک قیمت، با هر واحدی که نوشته شده باشد، همان نسبت از آن قیمت است. فقط تعداد رقمها تغییر میکند.
اشتباه زمانی رخ میدهد که مبلغ خالص به تومان خوانده شود و مالیات به ریال، یا برعکس. پاسخ در این حالت دهبرابر جابهجا میشود و روی کاغذ هم ممکن است معقول به نظر برسد. تبدیل را یکبار در آغاز انجام دهید و همهٔ محاسبه را در همان واحد ادامه دهید.
این ابزار از نظر محاسباتی به واحد وابسته نیست، اما چون ریال واحد رسمی با کد ISO است خروجی را با IRR قالببندی میکند. اگر ورودی شما تومان باشد عدد درست میماند؛ فقط باید بدانید برچسب نمایشدادهشده انتخاب فنی ابزار است، نه تبدیل خودکار تومان به ریال.
پیش از ادامهٔ مطلب
قیمت یک غذا در منو ۵۰۰٬۰۰۰ تومان است. رقم همان قیمت روی فاکتور ریالی چقدر میشود؟
۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، چون هر تومان ده ریال است. درصد و کسر مالیات در هر دو واحد یکسان میماند و فقط تعداد رقمها تغییر میکند. مبلغها را پیش از محاسبه به یک واحد تبدیل کنید و تا پایان همان واحد را نگه دارید.
روش محاسبه
افزودن مالیات یک ضرب ساده است. جداکردن آن از مبلغ کل به تقسیم نیاز دارد: مبلغ ۱۱۰ شامل مالیات ۱۰٪، برابر ۱۱۰٪ مبلغ خالص است. بنابراین خالص از تقسیم ۱۱۰ بر ۱٫۱ به دست میآید و سهم مالیات دقیقاً یکیازدهم مبلغ کل است.
افزایش نرخ در این مورد کسر را سادهتر کرده است:
| نرخ | کسر مالیات از مبلغ کل | ساده میشود؟ |
|---|---|---|
| ۹٪ | ۹/۱۰۹ | نه؛ ۱۰۹ عدد اول است |
| ۱۰٪ | ۱/۱۱ | بله، دقیقاً |
کسر ۱۰/۱۱۰ با تقسیم صورت و مخرج بر ۱۰ به ۱/۱۱ میرسد. کسر نرخ قبلی، ۹/۱۰۹، سادهتر نمیشود.
فقط مبلغ مالیات گرد میشود و عدد سوم از دو مقدار دیگر ساخته میشود؛ بنابراین مبلغ خالص و مالیات همیشه دقیقاً به مبلغ کل ثبتشده میرسند. محاسبه در مبنای ده انجام میشود، نه در ممیز شناور دودویی. برای نمونه، ۱۰٪ از ۱٫۰۵ دقیقاً ۰٫۱۰۵ است و با قاعدهٔ نیم به بالا به ۰٫۱۱ گرد میشود؛ پیادهسازی ساده با ممیز شناور ممکن است آن را ۰٫۱۰ گزارش کند.
نمونهٔ محاسبهشده
برای افزودن نرخ استاندارد به مبلغ خالص ۱۰۰:
| مقدار | |
|---|---|
| مالیات | ۱۰٫۰۰ |
| مبلغ خالص | ۱۰۰٫۰۰ |
| مبلغ کل | ۱۱۰٫۰۰ |
| کسر مالیات | ۱/۱۱ |
برای رسیدن از ۱۱۰ به ۱۰۰ باید بر ۱٫۱ تقسیم کرد. کمکردن ۱۰٪ از ۱۱۰ نتیجهٔ ۹۹ میدهد و یک واحد کم است، چون درصد به مبنای اشتباهی اعمال شده است.
vat = 110.00 × 10 ÷ 110
= 10.00
net = 110.00 - 10.00
= 100.00
اگر همهٔ عددها را دهبرابر کنیم، مالیات ۱۰۰ و مبلغ خالص ۱٬۰۰۰ از مبلغ کل ۱٬۱۰۰ به دست میآید. این همان رابطهٔ تومان و ریال در یک خط است: نرخ و کسر ثابت میمانند و فقط مرتبهٔ عدد تغییر میکند.
این ابزار چه کاری انجام نمیدهد؟
نرخهای ویژهٔ سیگار، بنزین و سوخت هواپیما را پیشنهاد نمیدهد، چون رقمهای انگلیسی منتشرشده با هم ناسازگارند و متن اصلی قابل اتکایی برای حل اختلاف در دسترس این صفحه نیست. ابزار تشخیص نمیدهد یک عرضه معاف است یا مشمول مالیات؛ این تصمیم حقوقی بخش اصلی دشواری واقعی است. تبدیل تومان و ریال یا تبدیل ارز انجام نمیدهد و دربارهٔ ثبتنام، اظهارنامه یا سامانهٔ مؤدیان نیز تصمیمی نمیگیرد.
اگر نرخ عرضهٔ شما در فهرست نیست، آن را فقط پس از بررسی راهنمای رسمی در کادر نرخ دلخواه وارد کنید. برای تصمیم مالی یا حقوقی، نتیجهٔ این ماشینحساب جایگزین نظر متخصص یا متن روز قانون نیست.
فرمول
افزودن مالیات به مبلغ خالص:
vat = round(net × rate ÷ ۱۰۰)
gross = net + vat
جداکردن مالیات از مبلغ کل:
vat = round(gross × rate ÷ (۱۰۰ + rate))
net = gross - vat
نرخهای استاندارد ایران و کسر مالیات آنها:
از سال ۱۴۰۳ ۱۰٪ ۱/۱۱
تا سال ۱۴۰۲ ۹٪ ۹/۱۰۹
یک تومان برابر ده ریال است. نرخ در هر دو واحد
یکسان است و فقط مرتبهٔ عدد تغییر میکند.
round = گردکردن به نزدیکترین واحد خرد، با قاعدهٔ نیم به بالا.
فقط مالیات گرد میشود. عدد سوم از دو عدد دیگر به دست
میآید تا همیشه net + vat = gross باشد.
فرضها
- نرخ استاندارد ۱۰٪ است و از آغاز سال ایرانی ۱۴۰۳، برابر با ۲۰ مارس ۲۰۲۴، اعمال میشود. پیش از آن نرخ ۹٪ بود؛ به همین دلیل مقدار اولیهٔ کادر نرخ دلخواه ۹٪ است.
- فقط نرخ استاندارد بهصورت یک دستهٔ آماده ارائه میشود. قانون برای کالاهای مشخصی مانند سیگار، بنزین و سوخت هواپیما نرخهای جداگانه دارد، اما رقمهای منتشرشده با هم ناسازگارند و متن اصلی قابل اتکایی برای حل اختلاف در دسترس نیست. ابزاری که نتواند نرخی را مستند کند آن را پیشنهاد نمیدهد.
- یک تومان برابر ده ریال است. ابزار یک نسبت را محاسبه میکند و از نظر واحد خنثی است؛ اما چون ریال واحد پول رسمی با کد ISO است، قالب خروجی IRR خواهد بود. اگر عدد را به تومان وارد کنید، مقدار محاسبه درست است ولی برچسب واحد ریال نمایش داده میشود.
- گردکردن همیشه «نیم به بالا» است و گزینهٔ دیگری ندارد؛ برای این روش در ایران امتیازی مشابه رویهٔ خاص HMRC مستند نشده است.
- عرضهٔ معاف خارج از شمول مالیات است، نه عرضهای با نرخ صفر؛ بنابراین مالیات خریدِ مربوط به آن بازپس گرفته نمیشود. ابزار نمیتواند این وضعیت حقوقی را تعیین کند.
- بیشتر مطالب سازمان امور مالیاتی ایران به فارسی منتشر میشود و بسیاری از رقمهای انگلیسی ثانویهاند. هر نتیجهای را که مبنای تصمیم مالی یا حقوقی است با راهنمای رسمی روز بررسی کنید.
پرسشهای رایج
نرخ مالیات بر ارزش افزوده در ایران چند درصد است؟
نرخ استاندارد از آغاز سال ۱۴۰۳ در ۲۰ مارس ۲۰۲۴ برابر ۱۰٪ است. پیش از آن ۹٪ بود؛ بنابراین فاکتور سال ۱۴۰۲ یا قدیمیتر ممکن است نرخ پیشین را داشته باشد. برخی عرضهها معافاند و قانون برای چند کالای مشخص مانند سیگار و سوخت نرخ جداگانه تعیین میکند.
مالیات بر ارزش افزودهٔ ایران با تومان حساب میشود یا ریال؟
محاسبه با هر دو ممکن است، چون درصد به واحد وابسته نیست. ریال پول رسمی و واحد ثبتشده در فاکتورها و اظهارنامههاست؛ تومان واحد رایجی برابر ده ریال است که در قیمتهای روزمره دیده میشود. خطا زمانی رخ میدهد که دو واحد در یک محاسبه مخلوط شوند؛ نتیجه دهبرابر جابهجا میشود و ممکن است همچنان ظاهری معقول داشته باشد.
آیا نرخ مالیات بر ارزش افزودهٔ ایران افزایش یافته است؟
بله. نرخ در آغاز سال ۱۴۰۳، در مارس ۲۰۲۴، از ۹٪ به ۱۰٪ رسید. در نسخهای از لایحهٔ بودجه نرخ ۱۲٪ پیشنهاد شده بود، اما مجلس آن را پیش از تصویب به ۱۰٪ برگرداند. بنابراین نرخ جاری ۱۰٪ است و ۱۲٪ فقط پیشنهادی اجرانشده بود.
چه چیزهایی از مالیات بر ارزش افزودهٔ ایران معافاند؟
فهرست منتشرشده شامل محصولات کشاورزی فرآورینشده، خوراکیهای اساسی، دارو و خدمات پزشکی، آموزش، نشر و برخی خدمات مالی است. معافیت با نرخ صفر یکی نیست؛ عرضهٔ معاف خارج از شمول است و عرضهکننده نمیتواند مالیات خریدِ مربوط به آن را پس بگیرد.
چرا نرخهای دخانیات و سوخت در این ابزار نیست؟
چون رقمهای منتشرشده با هم اختلاف دارند و هیچکدام در منبع اصلی قابل بررسی در دسترس این صفحه نیست. برای قانون پیشین رقمهای ۱۲٪ و ۲۰٪ و برای قانون جاری رقمهای ۱۵٪ و ۲۵٪ نقل شده است. پیشنهاد یک نرخ بیمنبع از ندادن آن بدتر است؛ نرخ راهنمای رسمی خود را در کادر نرخ دلخواه وارد کنید.
منابع
روش را Tessalor در ۹ مرداد ۱۴۰۵ نوشته و بررسی کرده است.